آشنایی با مار جعفری (مار بومی ایران)

• نام: مار جعفری
• نام علمی: Echis Carinatus در رده خزندگان ( Reptilia )، زیر راسته مارها ( Serpentes ) و خانواده افعیها ( Viperidae ) طبقهبندی میشود. (اکیس: کلمه یونانی به معنی افعی)
• نوعی خطرناک از افعیهای زهردار هستند.
• محل زندگی: در مناطق خشک آفریقا، خاورمیانه، پاکستان، هند و سری لانکا.
• سیستم هشدار: با مالش بخشی از بدنشان به یکدیگر برای تولید صدای هشداری "هیسگونه" همراه است.
• شهرت: برخی از گونههای مار جعفری مسئول ایجاد بیشتر موارد مارگزیدگی در جهان هستند.
• تنوع گونه: هشت گونه از این مار تاکنون شناسایی شدهاست.
• طول: این مارها از نظر اندازه نسبتاً کوچک هستند و بزرگسالان آنها هرگز بزرگتر از حدود ۹۰ سانتیمتر در طول نخواهد بود.
• مشخصات فیزیکی:

دارای سری کوتاه، پهن، گلابی شکل و مجزا از گردن هستند.

پوزهشان کوتاه و گرد است.

چشمهای نسبتاً بزرگ و برآمده.

فرق سر آنها با پولکهای کوچک، نامنظم و نیمه نیمه پوشیده شدهاست که میتواند صاف یا پوشاندهشده باشد.

بدن آنها نسبتاً بلند و باریک و استوانهای شکل است. فلس پشتی عمدتاً پولکدار زروقی شکل است. با این حال، پولکها در جناح پایینی در یک زاویه ۴۵ درجه متمایز و مرکزی بیرون آمدهاند و دندانه دار است.

دارای دم کوتاه می باشند.

• عادت غذایی: اطلاعات کمی در مورد عادت غذایی مارهای گونه اکیس موجود است. عادت غذایی بسیار متفاوت که میتواند شامل موراد زیر شود اما محدود به آنها نشود؛ این موارد شامل ملخها، سوسکها، کرمها، حلزون، عنکبوت، عقرب، هزارپا، قورباغهها، وزغ، خزندگان (از جمله مارهای دیگر)، پستانداران و پرندگان کوچک و... شود.
• تولید مثل: بیشتر گونههای مار جعفری همانند آنهایی که در آفریقا یافت میشوند تخمگذار هستند، درحالیکه مارهایی که در هند یافت میشوند، دارای قابلیت زایش هستند.

نوزادها در بدن مادر از تخم خارج و زنده متولد مي شوند.

ماده ها در فصل تابستان معمولاً 3 و گاهي تا 20 نوزاد به دنيا مي آورند.

نوزادها هنگام تولد حدود 15 سانتيمتر طول دارند و پس از نخستين پوست اندازي که حدود يک هفته طول مي کشد، قادر به گزيدن و تزريق سم هستند.

اغلب نوزادهاي يک هفته اي داراي سمي با غلظت بالا و کشنده هستند.

• رنگ: رنگ هاي قهوه اي مايل به خاكستري، زيتوني، خاكستري مايل به زرد با نوارهاي زيگزاگ روشن هستند.
• ویژگی های ظاهری خاص: مار جعفري به راحتي از ديگر مارها شناخته مي شود زيرا ويژگي بارز اين گونه، وجود يك علامت به شكل صليب روي سر است. ناحيه شكمي به رنگ سفيد يا سفيد مايل به زرد است.
• نحوه حرکت: ترکيبي از حرکت از پهلو و زيگزاگ است. در زمان شکار ابتدا سر را پرتاب مي کند و سپس بدن را به همان قسمت مي کشد.
• زمان فعالیت و شکار: از هنگام غروب تا طلوع آفتاب فعاليت مي كند ولی در روز نیز مشاهده شده است.
• محل مخفی شدن و زندگی محیطی: روزها در زير سنگ ها و درون حفره هاي زميني، لانه جوندگان، شكاف سنگ ها و زير بوته ها پنهان مي شود. به ندرت در نواحي مسکوني يا محل هاي پر رفت و آمد انسان ها ديده مي شود.
• محل گزش:

در محل گزش مار جعفری، همانند دیگر مارهای سمی، دو حفره دیده می شود (بدلیل اختلاف طول دندان های نیش).

خارج شدن خونابه از محل دو حفره از علائم دیگر مارگزیدگی می باشد.

• اثر سم بر روی بدن:

سم اين مار بيشتر بر دستگاه گردش خون اثر مي گذارد.

سم اين مار داراي آثار هموستاتيک است و قادر است فعاليت پلاکت هاي خون را مهار کند.

موجب پارگي رگ ها و خونريزي داخلي و حتي خونريزي مغزي مي شود.

• علائم مار گزیدگی:

ابتدا احساس درد و تورم در ناحيه گزش مي کند.

سپس علامت شروع به پيشرفت کرده و تمامي عضو گزيده شده مثلاً دست را تحت تأثير قرار مي دهد.

پس از چند دقيقه تا نيم ساعت، غدد لنفاوي سفت و دردناک مي شوند به طوري که بزرگ شده و قابل لمس مي شوند.

• نشانه هاي باليني مار گزیدگی:

حدود 1 تا 2 ساعت پس از گزش ظهور مي کنند.

خونريزي حدود 10 ساعت پس از گزش رخ مي دهد که ابتدا از لثه ها شروع مي شود.

کم کم در دستگاه گوارش و نيز دستگاه تناسلي و ادراري ادامه پيدا مي کند.

در مراحل بعدي با خونريزي هاي شديد گوارشي، مخاطي، زيرپوستي، دستگاه ادراري و تناسلي ادامه مي يابد.

معمولاً خون فرد مصدوم غيرقابل انعقاد مي شود.

تشنج، اختلال در تکلم و ادراک.

خواب آلودگي.

در بعضي مواقع امکان شوک و مرگ به دليل خونريزي مغزي وجود دارد.

در برخي مواقع پس از 24 تا 48 ساعت فرد گزيده شده مي ميرد.

• خصوصیات رفتاری:

خوشبختانه اين مار از انسان ها فراري است و دور از انسان زندگي مي كند.

اگر مار جعفري با انسان روبرو شود هيچ گاه در مرحله اول اقدام به گزش نمي کند.

اگر در حال حرکت باشد و متوجه حضور انسان شود پيش از هر کاري به دنبال يک مخفي گاه مي گردد.

اگر راه فرار نداشته باشد در جاي خود بي حرکت مي ماند.

پس از آن که از کنارش دور شديم به آرامي آن محل را ترک مي کند.

اگر در حال چنبره و استراحت باشد و از کنارش عبور کنيم با صدايي که از خود توليد مي کند.

اگر به طرفش برويم به سرعت فرار مي کند. (يا در ابتدا به هم ماليدن فلس ها و فش و فش کردن و پرتاب سر سعي مي کند اول هشدار بدهد سپس در نخستين فرصت فرار کند)

زماني که بخواهيم آن را صيد کنيم و یا ناخواسته وارد محل زنگی یا مخفیگاه آنها شویم، با هدف گزيدن به ما حمله مي کند.

اين مار آن چنان از انسان دوري مي کند که اگر در يک اتاق با يک مار جعفري چند روز را سپري کنيم، به هيچ وجه به ما نزديک نمي شود و براي ما خطري به وجود نمي آورد.

ایمنی کار و حفاظت فنی ...